Painting work systems in the fourteenth century: the case of Markov Manastir

CONSTANTINOS M. VAFEIADIS

Abstract


 

Το καθολικό της μονής Markov στα Σκόπια ιστορήθηκε το έτος 1376/7 ή το 1380/1, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή. Οι τοιχογραφίες δεν ανήκουν στο χρωστήρα ενός μόνο καλλιτέχνη. Στον πρώτο κατά σειρά, κύριο, ζω­γράφο οφείλεται το μεγαλύτερο μέρος του διακόσμου, ενώ η κατώτερη ζώνη του Βήματος, η ζώνη του Ακαθίστου στο ναό, μέρος του βιογραφικού κύ­­κλου του αγίου Νικολάου στο νάρθηκα και ορισμένες μεμονωμένες μορ­φές οφείλονται σε έτερο ζωγράφο, που θα τον ονομάσω «ζωγράφο του Ακα­θίστου».
Από τεχνοτροπική άποψη οι τοιχογραφίες των δύο καλλιτεχνών του κα­θολικού της μονής Markov φαίνεται να συντάσσονται με ένα ρεύμα εμμονής σε πρότυπα των αρχών του 14ου αιώνα. Ωστόσο, παρά την κοινή τεχνο­τροπική τους καλύπτρα, οι δύο ζωγράφοι ουδόλως συγχρωτίζονται εικα­στι­κά. Ο πρώτος ζωγράφος εκδηλώνει έναν εκφραστικό πριμιτιβισμό, και ένα πρω­τοφανές, για τα δεδομένα της παλαιολόγειας ζωγραφικής, ενδια­φέ­ρον για απόλυτη συμμετρία και ρυθμό. Ο δε «ζωγράφος του Ακαθίστου» εκ­φρά­ζει, αντίθετα, έναν συντηρητικό ακαδημαϊσμό.
Η σημασία και η συμβολή του διακόσμου του καθολικού της μονής Markοv στην έρευνα των εσωτερικών διεργασιών για την παραγωγή του καλλιτεχνικού έργου στο Βυζάντιο δεν προκύπτει μόνον από την παρουσία σε αυτό ενός τύπου συνεργασίας, που αγνοεί το όποιο αίτημα για υφολογική ενό­τητα, αλλά και από την κυριαρχία ενός συστήματος εικονογράφησης, που δεν έχει ως σήμερα τεκμηριωθεί επαρκώς.
Ο πρώτος ζωγράφος, κυρίως, χρησιμοποιεί σύστημα μηχανικής αναπα­ρα­γωγής και αποτύπωσης του σχεδίου των μορφών στον τοίχο, όπως απο­δει­­κνύει η αξιοσημείωτα ακριβής επανάληψη συγκεκριμένων μορφικών τύ­πων. Εντούτοις, δεν είναι η τεχνική καθαυτή που εντυπωσιάζει, αλλά η α­κραί­α και υπερβολική της χρήση. Ολόκληρος ο διάκοσμος του ναού πραγ­μα­τώ­νεται με δύο κατά κανόνα ανθίβολα! Και αυτό δεν είναι παράδοξο: τα συ­νερ­­γεία ιστόρησης μνημείων της βυζαντινής περιόδου χρησιμοποιούσαν μη­χα­νιστικούς τρόπους μεταφοράς και αποτύπωσης του σχεδίου των μορφών στον τοίχο.
Η μηχανιστική αποτύπωση σκηνών και μεμονωμένων μορφών στο εξε­τα­ζόμενο μνημείο δεν αφήνει πλέον περιθώριο για αμφιβολίες, όσον αφορά στη χρήση ανθιβόλων κατά τη βυζαντινή περίοδο. Η δε εξαρτώμενη με αυτό υφο­λογική ασυμφωνία υποδηλώνει όχι μόνον την απουσία ενδιαφέροντος για αξίες αισθητικές αλλά και την εμμονή της ηγεμονικής χορηγίας της ύστε­ρης παλαιολόγειας περιόδου στην πολιτική (με την ευρεία έννοια) χρήση και πρό­σληψη του διακόσμου. 


Full Text:

PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.